ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНДА «ШЫҢҒЫСНАМА» ТАРИХИ ДАСТАНЫ ЖЫРЛАНДЫ

Қызылорда аспанында ұлттық рух пен тарихи жады жаңғырып, аймақтың мәдени өміріндегі тағылымы терең рухани кештердің бірі – «Шыңғыснама» тарихи дастанын жырлау кеші жоғары деңгейде өтті. Жыраулар үйі ұйымдастырған ерекше шара өнерсүйер қауым мен зиялы ортаны, әдебиет пен руханият жанашырларын бір арнаға тоғыстырды.

Кештің басты ерекшелігі – ғасырлар қойнауынан жеткен тарихи жырдың заманауи сахналық үлгіде қайта жаңғырып, көрерменге рухани тереңдікпен ұсынылуында болды. Жыр кеші халқымыздың тарихи жадын жаңғыртып қана қоймай, жыраулық өнердің өміршеңдігін, оның ұлт руханиятындағы айрықша орнын тағы бір мәрте айқындады. Рухани шара биыл жырау, профессор, Алмас Алматовтың 70 жылдық мерейтойына орай арнайы ұйымдастырылды. Қазақ руханиятына өлшеусіз үлес қосқан тұлғаның шығармашылық және ғылыми мұрасын ұлықтауға арналған кеш көрерменнің ерекше ықыласына бөленді. Алмас Алматов – жыраулық өнердің ғылыми негізін қалыптастырып, Сыр бойы жыраулық дәстүрін халықаралық деңгейде насихаттап жүрген көрнекті тұлғалардың бірі. Ол – Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Парасат» және ІІІ дәрежелі «Барыс» ордендерінің иегері, ұлттық өнердің жанашыры ретінде елге кеңінен танылған азамат. Кеш барысында айтылғандай, жырау өмірінің басым бөлігін қазақтың эпикалық мұрасын зерттеуге, көне жырларды жинақтап, келер ұрпаққа аманаттауға арнады. Оның ғылыми еңбектері мен орындаушылық мектебі қазақ жыраулық өнерінің дамуына зор ықпал етті. «Шыңғыснама» дастаны – ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы Ұлы Дала тарихын, көшпелі ұлыстардың бір тудың астына бірігуін, мемлекеттілік пен заңға адалдықты, елдік рух пен тарихи сабақтастықты суреттейтін бірегей эпикалық шығарма. Дастанның мазмұнында көшпелі өркениеттің дүниетанымы, билік жүйесі, батырлық пен даналық ұғымдары кеңінен көрініс тапқан. Жыр кешінде көрермен тек тарихи туындыны тыңдап қана қоймай, тұтас дәуірдің тынысын сезінгендей әсер алды. Әрбір мақам мен әрбір сөз терең философиялық мәнге ие болып, тыңдаушыны ғасырлар қойнауына жетеледі. Кешке Сыр бойы жыраулық мектебінің белгілі өкілдері қатысып, тарихи дастанның маңызды тарауларын арнайы шежірелік реттілікпен орындады. Сахна төріне «Ерен еңбегі үшін» төсбелгісінің иегері Руслан Ахметов, «Құрмет» орденінің иегері Шолпан Бимбетова, халықаралық байқаулардың лауреаты Әділхан Қуанбаев, «Құрмет» орденінің иегері Ақмарал Ноғайбаева, Мәдениет саласының үздігі Марат Сүгірбай, «Күміс домбыра» иегері Бексұлтан Орынбасар және халықаралық байқаулардың жеңімпазы Тоғжан Өтенова шықты. Өнерпаздар дастанның негізгі оқиғаларын тарихи сабақтастықпен орындап, көрерменге шынайы рухани әсер сыйлады. Әсіресе жырдағы ел бірлігі, батырлық, әділдік пен мемлекетшілдік идеялары тыңдарман көңілінен ерекше орын алды. Кеш барысында жыраулардың орындаушылық шеберлігі, көне мақамдарды сақтай отырып жеткізуі және тарихи мәтіндерді көркем мәнермен ұсынуы көпшіліктің зор қошеметіне ие болды. Әрбір орындаушының өзіндік мақамы мен үн ерекшелігі жыр кешінің мазмұнын байыта түсті.

Шараға жиналған зиялы қауым өкілдері мен әдебиет зерттеушілері мұндай рухани кештердің ұлттық құндылықтарды жаңғыртудағы маңызына ерекше тоқталды. Олардың айтуынша, жыраулық өнер – қазақ халқының тарихи жадын сақтап келген ұлы мұралардың бірі. Сондықтан мұндай кештер жас ұрпақтың тарихи санасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Кештің қорытынды бөлімінде Амандық Бүрлібаев сөз алып, жыршылық дәстүрді дәріптеп жүрген өнерпаздарға шынайы алғысын білдірді. Сонымен қатар ол жыраулық өнерді насихаттауға қосқан үлесі үшін қатысушыларға ризашылығын жеткізді.

Салтанатты сәтте Алмас Алматовтың 6 томдық еңбегі арнайы табысталды. Бұл еңбектер қазақ жыраулық өнерінің тарихы, эпикалық мұралар және жыршылық дәстүрдің ғылыми негіздері туралы құнды зерттеулерді қамтиды. Кеш барысында ұлттық өнер мен ғылыми ізденістің сабақтастығы айқын көрініс тапты. Өнерсүйер қауым жыраулық мектептің тек орындаушылық өнер ғана емес, терең ғылыми-рухани құбылыс екеніне тағы бір мәрте көз жеткізді. Жыр кеші – жай ғана концерттік бағдарлама емес, ғасырлар қойнауынан жеткен ұлттық кодтың, тарихи сананың және жыраулық дәстүрдің көркем көрінісіне айналды. Бұл кеш қазақ халқының рухани мұрасын ұлықтап, ұлттық өнердің мәңгілік құндылық екенін тағы бір мәрте дәлелдеді. Сонымен қатар шара жас буынның ұлттық өнерге деген қызығушылығын арттырып, жыраулық дәстүрдің болашақ ұрпаққа аманат ретінде жалғасуына серпін берді. Көрермендер кеш соңында ұйымдастырушылар мен өнерпаздарға зор ризашылықтарын білдіріп, мұндай тағылымды кештердің алдағы уақытта да жалғасуына тілектестік танытты. Рухани кештің тағылымдық мәні терең болды. Ол ұлттық мәдениеттің мәйегі саналатын жыраулық өнердің өміршеңдігін дәлелдеп қана қоймай, қазақ халқының тарихи жады мен рухани болмысын қайта жаңғыртқан ерекше мәдени оқиға ретінде есте қалды.