ҚЫЗЫЛОРДАДА КҮРІШ КӨЛЕМІ ҚЫСҚАРЫП, СУ ҮНЕМДЕУ КҮШЕЙТІЛДІ

22 мамыр 2026, 10:30

1 510

Қызылорда облысында биылғы көктемгі дала жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Өңірдің агроөнеркәсіптік кешенінде егіс көлемін әртараптандыру, су ресурстарын тиімді пайдалану және климаттық өзгерістерге бейімделу бағытындағы жүйелі жұмыстар жалғасуда. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жүктеген суды көп қажет ететін дақылдарды қысқарту жөніндегі тапсырмаға сәйкес, облыста күріш алқаптарының көлемі едәуір азайтылып, су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстары күшейтілді.

Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында өткен брифингте облыстық ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасы басшысының орынбасары Даулетбек Абдирасулов мәлімдеді. Жиында көктемгі егіс науқанының қазіргі ахуалы, су тапшылығының алдын алу шаралары, агротехникалық талаптардың орындалуы және Сырдария өзеніндегі су шаруашылығы жағдайы жан-жақты талқыланды.

Биыл Қызылорда облысында жалпы көлемі 185 мың 800 гектар жерге ауыл шаруашылығы дақылдары егілуде. Соңғы жылдары өңірде су тапшылығы мәселесі өткір сезіліп отырғандықтан, егіс құрылымын өзгерту маңызды міндеттердің біріне айналды. Осыған байланысты биыл күріш егісінің көлемі өткен жылмен салыстырғанда 10 мың 900 гектарға қысқартылып, 70 мың гектар деңгейінде бекітілді.

Мамандардың айтуынша, күріш алқаптарын қысқарту су ресурстарын үнемдеуге ғана емес, ауыл шаруашылығы өндірісін әртараптандыруға да мүмкіндік береді. Күріштің орнына суды аз қажет ететін жүгері, майлы дақылдар және мал азықтық дақылдардың көлемі ұлғайтылуда. Бұл қадам өңірдің аграрлық секторын климаттық тәуекелдерге бейімдеу және тұрақты ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында қолға алынған.

Брифинг барысында Даулетбек Абдирасулов қазіргі таңда ерте егілетін дақылдарды егу жұмыстары толық аяқталғанын атап өтті. Оның айтуынша, бүгінде картоптың 230 гектары, көкөніс дақылдарының 3 мың 800 гектары және бақша дақылдарының 4 мың 900 гектары егілген. Ал негізгі дақыл саналатын күріштің 49 мың 502 гектары себіліп, оның 41 мың 360 гектары суға бастырылған. Жоспар бойынша барлық егіс жұмыстары 1 маусымға дейін толық аяқталуы тиіс.

Сонымен қатар көктемгі дала жұмыстарына қажетті материалдық-техникалық ресурстар толық дайындалған. Өңір диқандары сапалы тұқым қорымен қамтамасыз етіліп, минералдық тыңайтқыштар мен гербицидтерді сатып алу жұмыстары жүйелі жүргізілуде. Атап айтқанда, 2026 жылға қажетті 65 мың 600 тонна тыңайтқыштың 97,6 пайызы сатып алынған. Ал гербицидтердің қамтамасыз етілу деңгейі 64,1 пайызды құрап отыр. Егін науқанына қатысатын ауыл шаруашылығы техникалары толық жөндеуден өткізіліп, көктемгі жұмыстарға жұмылдырылған.

Өңірде су үнемдеу бағытындағы жұмыстар да ерекше қарқын алған. Биыл күріш алқаптарын лазерлік тегістеу көлемі 65 мың гектарға дейін жеткізілмек. Бұл технология егістік алқаптарына судың біркелкі таралуын қамтамасыз етіп, су шығынын азайтуға мүмкіндік береді. Мамандардың пікірінше, лазерлік тегістеу арқылы суды 20-30 пайызға дейін үнемдеуге болады.

Су үнемдеу технологияларын енгізу көлемі де өткен жылмен салыстырғанда екі есеге жуық артқан. Биыл бұл көрсеткіш 16 мың 700 гектарға дейін жеткізілуде. Қазіргі таңда жоспарланған меженің 82,2 пайызы орындалған. Бұл бағытта тамшылатып суару, жаңбырлатып суару және су беру жүйелерін автоматтандыру сияқты заманауи технологиялар қолданылып жатыр.

Су тапшылығы жағдайында су ресурстарын тиімді басқару мәселесі ерекше маңызға ие. Осыған байланысты облыстың барлық аудандарында арнайы жұмыс топтары құрылған. Бұл топтар су лимитінің сақталуын, каналдар арқылы судың әділ әрі тиімді бөлінуін және күріш көлемінің белгіленген межеден аспауын тұрақты бақылауда ұстап отыр.

Даулетбек Абдирасуловтың айтуынша, агротехнологиялық талаптарды сақтау және суды үнемдеу бағытындағы жұмыстар тұрақты түрде қадағаланып келеді. Әсіресе, күріш егісін рұқсат етілген көлемнен артық орналастыруға жол бермеу мәселесіне ерекше назар аударылуда. Себебі өңірдегі су тапшылығы жағдайында әрбір текше метр суды тиімді пайдалану аса маңызды.

Брифинг барысында облыста жүзеге асырылып жатқан ірі инвестициялық жобалар туралы да айтылды. Қазіргі таңда Қызылорда облысында егін шаруашылығын әртараптандыру және су үнемдеу мақсатында төрт ірі жоба іске асырылуда. Соның бірі – швейцариялық «Harvest Group» компаниясының техникалық қарасора, жүгері және соя дақылдарын өсіру мен өңдеу жобасы.

Аталған жоба аясында өңірде жаңа агротехнологияларды енгізу, өнімді қайта өңдеу кәсіпорындарын дамыту және экспорттық әлеуетті арттыру жоспарланып отыр. Жобаның негізгі ерекшелігі – суды аз қажет ететін әрі экономикалық тұрғыдан тиімді дақылдарды өсіруге басымдық берілуі. Жоспарға сәйкес, 2028 жылға дейін бұл жобаның егіс көлемі 32 мың гектарға дейін ұлғайтылмақ.

Мамандардың айтуынша, техникалық қарасора, жүгері және соя секілді дақылдар климаттық өзгерістер жағдайында тиімді әрі табысты бағыттардың бірі саналады. Сонымен қатар бұл дақылдар өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және мал шаруашылығының жем-шөп базасын нығайтуға мүмкіндік береді.

Өңірде ауыл шаруашылығы саласын қолдау бағытында мемлекеттік бағдарламалар аясында да бірқатар жұмыстар атқарылуда. Атап айтқанда, «Кең дала-2» бағдарламасы арқылы 59 шаруашылыққа жалпы көлемі 8 млрд 800 млн теңге болатын жеңілдетілген несие берілген. Бұл қаржы көктемгі дала жұмыстарын уақтылы жүргізуге, техника алуға, жанар-жағармай мен тыңайтқыштар сатып алуға бағытталған.

Брифингке қатысқан «Арал-Сырдария» бассейндік инспекциясының басшысы Зейнулла Қазтоғанов өңірдегі су шаруашылығы жағдайына тоқталды. Оның айтуынша, қазіргі таңда Сырдария өзеніндегі ахуал тұрақты бақылауда.

Бүгінде Шардара су қоймасы көлемінде 5 миллиард текше метрден астам су жиналған. Ал Көксарай су реттегіші 813,63 миллион текше метр су жинаған. Бұл көктемгі және жазғы суару маусымында төменгі ағысқа қажетті суды тұрақты жеткізуге мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта Шардара және Көксарай су нысандарынан төменгі ағысқа секундына 550 текше метр су жіберілуде. Ал Қызылорда облысы аумағына Көктөбе су бекеті арқылы секундына 538 текше метр су келіп жатыр. Су шаруашылығы мамандарының айтуынша, қазіргі гидрологиялық жағдай тұрақты бақылауда және барлық су шаруашылығы нысандары штаттық режимде жұмыс істеуде.

Сонымен қатар Арал теңізіне де тұрақты түрде су жіберіліп жатыр. Қазіргі таңда теңізге секундына 48 текше метр су түсуде. Жыл басынан бері Арал теңізіне жалпы көлемі 780 миллион текше метр су жеткізілген. Бұл экологиялық ахуалды тұрақтандыру және Солтүстік Аралды сақтау бағытындағы маңызды жұмыстардың бірі болып саналады.

Мамандар Сырдария өзеніндегі су деңгейіне күнделікті мониторинг жүргізіліп отырғанын атап өтті. Барлық гидротехникалық нысандардың жұмысы қатаң бақылауда ұсталып, суды әділ бөлу мәселесіне ерекше назар аударылуда. Әсіресе, егіс науқаны кезінде суды үнемді пайдалану және шаруашылықтарды қажетті мөлшерде сумен қамтамасыз ету басты міндеттердің қатарында.

Соңғы жылдары климаттық өзгерістер мен трансшекаралық су тапшылығы мәселесі Орталық Азия елдері үшін өзекті тақырыпқа айналып отыр. Осыған байланысты Қызылорда облысында ауыл шаруашылығын бейімдеу, суды үнемдеу және егіс құрылымын өзгерту бағытындағы жұмыстар кезең-кезеңімен іске асырылуда. Бұл шаралар өңірдің аграрлық секторын тұрақты дамытуға, су ресурстарын тиімді пайдалануға және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Облыс мамандарының пікірінше, алдағы уақытта су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу, егісті әртараптандыру және инновациялық агротехнологияларды пайдалану жұмыстары жалғаса береді. Сонымен қатар халықаралық тәжірибелерді енгізу, инвесторларды тарту және цифрлық технологияларды пайдалану арқылы өңірдің агроөнеркәсіптік кешенін жаңа деңгейге көтеру жоспарланып отыр.

Жалпы, Қызылорда облысында биылғы көктемгі дала жұмыстары жоспарға сәйкес жүргізілуде. Су тапшылығы жағдайында қолға алынған кешенді шаралар егін шаруашылығының тұрақтылығын сақтауға, су ресурстарын тиімді пайдалануға және ауыл шаруашылығы саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған маңызды қадам болып табылады.

Өңірлік коммуникациялар қызметі.