ҚЫЗЫЛОРДАДА КІМ ЖЕРГЕ МҰҚТАЖ? МЕМЛЕКЕТ ПЕ? ХАЛЫҚ ПА?

Қызылордада мемлекет мұқтажы үшін жер учаскелерін мәжбүрлеп иеліктен шығару мәселесі қайта назарға ілікті. Ақмаржан бау-бақша серіктестігінде көлемі 900 шаршы метр жер учаскесін жеке тұрғын үй құрылысы үшін мемлекет мұқтажына алу туралы әкімдік қаулысының мерзімі бүгін, 10 қыркүйекте аяқталады. Бұл бір ғана учаске. Ал жыл басынан бері қалада осындай қанша жер телімі мемлекет мұқтажына алынуда? Меншік иелеріне қанша өтемақы төленеді? Бұл туралы Opennews.kz ақпараттық агенттігі.

     Құжатқа үңілсек, Қызылорда қаласы әкімдігінің 2026 жылғы 8 маусымдағы №1251 қаулысымен Ақмаржан бау-бақша серіктестігіндегі көлемі 900 шаршы метр жер учаскесін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығару басталған.

     Учаске жеке меншікте болған. Қаулыда оның нысаналы мақсаты бағбандық екені және жердің жеке тұрғын үй құрылысы үшін мемлекет мұқтажына алынатыны көрсетілген. Ал мәжбүрлеп иеліктен шығару мерзімі нақты 2026 жылғы 10 қыркүйек деп белгіленген. Бұл жерде бір маңызды нәрсені ажыратып алған жөн.

     Мемлекет мұқтажы үшін жерді мәжбүрлеп иеліктен шығару туралы қаулының болуы — әкімдік «кез келген жерді қалағанынша алып қоя алады» деген сөз емес. Мұндай рәсім заңда белгіленген тәртіппен жүргізіледі. Сондықтан мәселені эмоциямен емес, құжат пен нақты цифр арқылы қарау маңызды.

БІР УЧАСКЕ ҒАНА МА?

     Ақмаржандағы 900 шаршы метр – жеке жағдай. Бірақ биыл Қызылорда қаласында мемлекет мұқтажы үшін жер учаскелерін иеліктен шығару жөнінде басқа да қаулылар қабылданған.

     Мысалы, сәуірдегі қаулыда Президент саябағына автотұрақ салу үшін жалпы көлемі 1900 шаршы метр жер учаскелерін мемлекет мұқтажы үшін алу көзделген.

     Мамыр айындағы тағы бір қаулыда Манап Көкенов көшесіндегі 2000 шаршы метр жер учаскесін автотұрақ салу үшін мемлекет мұқтажына мәжбүрлеп иеліктен шығару басталған.

     Ал маусымда жол құрылысына байланысты бірқатар учаскелерден қажетті 521,1 шаршы метр жерді алу туралы қаулы шыққан. Кейін бұл құжатқа өзгеріс енгізіліп, мемлекет мұқтажына қажет көлем 373,5 шаршы метрге қысқартылып, мерзімі 15 қазанға ауыстырылған. Демек, мәселе бір ғана Ақмаржан учаскесімен шектелмейді.

ЕҢ МАҢЫЗДЫ СҰРАҚ – ӨТЕМАҚЫ ҚАНША?

     Жерінен айырылатын меншік иесі үшін басты мәселенің бірі – өтемақы. Сондықтан қала әкімдігінен 2026 жылы мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп иеліктен шығарылатын жер учаскелерінің толық санын сұрау қажет.

 Одан кейін:

     Қанша меншік иесіне өтемақы төленді?

     Жалпы өтемақы көлемі қанша теңге?

     Бір шаршы метр жердің құны қандай әдістемемен анықталды?

     Меншік иелері ұсынылған өтемақымен келісті ме?

     Қанша жағдайда дау немесе сотқа жүгіну болды?

Міне, осы деректер шыққанда ғана мәселенің нақты ауқымы көрінеді.

ЖОЛ, АВТОТҰРАҚ, ҚҰРЫЛЫС – БӘРІНІҢ АРТЫНДА ЖЕР ТҰР

     Қаланың дамуы үшін жол салу, инфрақұрылым тарту, қоғамдық нысандар орналастыру қажет. Бірақ кез келген құрылыс жобасының екінші жағы да бар.

     Ол – сол аумақта бұрыннан жері бар адамдардың мүддесі.

     Сондықтан мемлекет мұқтажы үшін алынатын әрбір учаске бойынша қоғамға кемінде үш нәрсе түсінікті болуы керек: не үшін алынады; қанша ақша өтеледі; меншік иесінің құқығы қалай қорғалады.

     Ақмаржан бау-бақша серіктестігіндегі жағдай осы сұрақтарды қайта көтеріп отыр.

     Әкімдік қаулысында дәл осы учаске бойынша мәжбүрлеп иеліктен шығару мерзімі 2026 жылғы 10 қыркүйек деп көрсетілген. Енді қоғам үшін қызығы – осы рәсімнің нәтижесі қандай болмақ? Меншік иесіне қандай ұсыныс жасалды? Тараптар келісімге келді ме? Егер келіспеушілік болса, ары қарай қандай құқықтық процедура жүреді?

     Бұл сұрақтардың жауабы бір учаскенің ғана тағдырын емес, Қызылордада мемлекет мұқтажы үшін жер алу процесінің қаншалықты ашық жүргізіліп жатқанын көрсетуі мүмкін.

     Сондықтан бүгінгі 900 шаршы метрлік учаскеге қарап қана қоймай, 2026 жылдың басынан бері Қызылордада мемлекет мұқтажы үшін қанша жер алынғанын түгендеу қажет. Өйткені мәселе бір адамның 900 шаршы метр жерінде емес. Мәселе – қала дамыған кезде жер иесінің құқығы қалай қорғалатынында.