Қызылордада интернет-алаяқтықтың алдын алу шаралары күшейтілуде

Қызылорда облысы Полиция департаментінің Киберпол басқармасының қызметкерлері прокуратура өкілдерімен бірлесіп, Халықаралық жастар күніне арналған ашық аспан астындағы концерт барысында тұрғындар арасында интернет-алаяқтықтың алдын алуға бағытталған ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізді.

Ауқымды мәдени іс-шараға жиналған қала тұрғындары мен жастарға қазіргі таңда интернет кеңістігінде кеңінен таралған алаяқтық қылмыстардың түрлері мен олардан қорғану жолдары түсіндірілді. Құқық қорғау органдарының қызметкерлері азаматтарға цифрлық ортада жеке қауіпсіздік шараларын сақтау, күмәнді ұсыныстарға сенбеу және белгісіз адамдардың талаптарын орындамау қажеттігін ескертті.
Іс-шараның негізгі мақсаты – интернет кеңістігінде жасалатын алаяқтық қылмыстардың алдын алу, азаматтардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын арттыру, сондай-ақ тұрғындарға киберқылмыскерлердің әрекет ету тәсілдері туралы жан-жақты ақпарат беру. Қазіргі таңда интернет пен цифрлық технологиялар күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналғандықтан, азаматтардың киберқауіпсіздік мәселелеріне жауапкершілікпен қарауы ерекше маңызға ие. Түсіндіру жұмыстары барысында полиция қызметкерлері интернет-алаяқтықтың кең таралған тәсілдеріне жеке тоқталды. Атап айтқанда, әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде және түрлі интернет-платформаларда жалған хабарландырулар жариялау, арзан бағадағы тауарлар мен қызметтерді ұсынып, алдын ала төлем талап ету, банк қызметкері немесе құқық қорғау органының қызметкері ретінде танысып, азаматтардың сеніміне кіру сияқты алаяқтық әрекеттердің жиі кездесетіні айтылды.
Сонымен қатар тұрғындарға телефон арқылы жасалатын алаяқтықтың түрлері түсіндірілді. Киберқылмыскерлер көбіне азаматтарға банк қызметкері, байланыс операторы, мемлекеттік органның немесе басқа да ұйымдардың өкілі ретінде қоңырау шалып, түрлі сылтаулармен жеке мәліметтерді, банк картасының деректерін, SMS арқылы келетін растау кодтарын немесе мобильді банкингке қатысты ақпараттарды алуға тырысады. Осындай жағдайларда азаматтардың сабыр сақтап, белгісіз тұлғалардың нұсқауларын орындамауы қажеттігі ескертілді.
Құқық қорғау органдарының өкілдері банк картасының нөмірі, жарамдылық мерзімі, артқы жағындағы қауіпсіздік коды, мобильді банкингке кіру деректері және бір реттік SMS-кодтар сияқты құпия ақпараттарды бөгде адамдарға беруге болмайтынын атап өтті. Банктердің немесе мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері телефон арқылы мұндай құпия мәліметтерді талап етпейтіні түсіндірілді.
Әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы келіп түсетін күмәнді хабарламалар мен сілтемелерге де ерекше сақтықпен қарау қажеттігі айтылды. Азаматтарға белгісіз сілтемелерді ашпау, күмәнді файлдарды жүктемеу, таныс емес адамдар жіберген қосымшаларды орнатпау және интернет-ресурстарға жеке мәліметтерді енгізер алдында олардың шынайылығын тексеру ұсынылды.
Тұрғындарға интернет-дүкендер мен онлайн сауда алаңдарын пайдаланған кезде де қырағы болу қажеттігі түсіндірілді. Тым төмен бағада ұсынылған тауарларға, алдын ала толық төлем жасауды талап ететін сатушыларға және ресми ақпараты жоқ интернет-парақшаларға сақтықпен қарау керектігі ескертілді. Күмән туындаған жағдайда сатушы туралы қосымша ақпаратты тексеріп, асығыс шешім қабылдамау қажеттігі айтылды. Іс-шара барысында жастарға интернеттегі жалған инвестициялық жобалар мен қаржылық пирамидалардың қаупі де түсіндірілді. Қысқа мерзімде жоғары табыс табуға уәде беретін, азаматтарды ақша салуға немесе өзге адамдарды жобаға тартуға шақыратын күмәнді ұсыныстарға сенбеу керектігі атап өтілді. Әсіресе әлеуметтік желілердегі танымал тұлғалардың немесе белгілі компаниялардың атын пайдаланып жасалатын жалған жарнамаларға мұқият болу қажеттігі ескертілді. Киберпол қызметкерлері азаматтарға интернеттегі қауіпсіздіктің қарапайым, бірақ маңызды ережелерін сақтауға шақырды. Олардың қатарында күрделі құпиясөздерді пайдалану, әртүрлі аккаунттарға бір құпиясөзді қолданбау, екі факторлы аутентификацияны қосу, операциялық жүйе мен мобильді қосымшаларды уақтылы жаңарту және жеке аккаунттарға бөгде адамдардың кіруіне жол бермеу секілді шаралар бар.
Ақпараттық-түсіндіру жұмыстары барысында тұрғындардың сұрақтарына жауап беріліп, интернет-алаяқтыққа тап болған жағдайда қандай әрекет жасау керектігі де түсіндірілді. Азаматтарға күмәнді жағдай орын алған кезде алаяқтардың талаптарын орындамай, банкпен немесе тиісті ұйыммен ресми байланыс арналары арқылы өз бетінше хабарласу ұсынылды. Егер азамат алаяқтардың құрбаны болғанын анықтаса, құқық қорғау органдарына мүмкіндігінше қысқа мерзімде жүгіну қажеттігі ескертілді. 

Сонымен қатар іс-шараға қатысушыларға интернет-алаяқтықтан сақтану жолдары көрсетілген ақпараттық парақшалар таратылды. Көрнекі материалдарда азаматтарға киберқылмыскерлердің кең таралған тәсілдерінен қорғанудың негізгі ережелері мен күнделікті цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша пайдалы кеңестер ұсынылды. Мамандардың айтуынша, интернет-алаяқтықтың алдын алуда тек құқық қорғау органдарының жұмысы ғана емес, әр азаматтың жеке жауапкершілігі де маңызды. Көп жағдайда қылмыскерлер техникалық мүмкіндіктермен қатар адамның сенгіштігін, асығыстығын және ақпаратты тексермеуін пайдаланады. Сондықтан кез келген күмәнді қоңырау, хабарлама немесе ұсыныс алған кезде ақпаратты бірнеше дереккөз арқылы тексеру – қауіптің алдын алудың тиімді жолдарының бірі.
Әсіресе жастар арасында цифрлық сауаттылықты арттырудың маңызы зор. Жастар әлеуметтік желілерді, мессенджерлерді және онлайн сервистерді белсенді пайдаланатындықтан, олардың интернеттегі қауіпсіздік ережелерін білуі өзекті. Осыған байланысты профилактикалық іс-шаралар барысында жастарға жеке мәліметтерді қорғау, кибербуллингтен және жалған ақпараттан сақтану, күмәнді аккаунттармен байланысқа түспеу және интернеттегі қаржылық қауіпсіздікті сақтау жөнінде кеңестер берілді.
Полиция қызметкерлері азаматтарды интернеттегі кез келген ақпаратқа сыни көзқараспен қарауға, эмоцияға беріліп немесе асығыс шешім қабылдамауға шақырды. Алаяқтар көбіне «шотыңыз бұғатталды», «сіздің атыңызға несие рәсімделді», «жүлде ұтып алдыңыз», «жақыныңыз қиын жағдайға тап болды» немесе «инвестиция арқылы тез пайда табасыз» деген сияқты адамды алаңдататын не қызықтыратын ақпараттарды пайдаланады. Мұндай хабарламалардың басты мақсаты – азаматты психологиялық тұрғыдан қысымға алып, оның жылдам әрекет етуіне мәжбүрлеу. Тұрғындарға қандай да бір қаржылық операция жасамас бұрын барлық мәліметті мұқият тексеру, бейтаныс адамның нұсқауы бойынша ақша аудармау және қашықтан басқару бағдарламаларын орнатпау қажеттігі түсіндірілді. Сондай-ақ жеке құжаттардың фотосуреттерін, банк карталарының суреттерін және басқа да құпия ақпараттарды әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы бөгде адамдарға жібермеу керектігі ескертілді. Мұндай профилактикалық жұмыстардың басты ерекшелігі – азаматтарға нақты қауіптер туралы түсінікті әрі қолжетімді ақпарат беру. Тұрғындардың құқықтық және цифрлық сауаттылығы неғұрлым жоғары болған сайын, киберқылмыскерлердің алдау тәсілдеріне қарсы тұру мүмкіндігі де соғұрлым арта түседі. Қызылорда облысында интернет-алаяқтықтың алдын алу бағытындағы профилактикалық іс-шаралар тұрақты түрде жүргізілуде. Полиция департаментінің Киберпол басқармасы тиісті мемлекеттік органдармен бірлесіп, тұрғындарға киберқауіпсіздік талаптарын түсіндіруге, алаяқтық қылмыстардың алдын алуға және азаматтардың цифрлық ортадағы қауіпсіз мінез-құлқын қалыптастыруға бағытталған жұмыстарды жалғастыруда. Құқық қорғау органдары тұрғындарды интернетті пайдалану кезінде барынша сақ болуға, күмәнді ақпаратқа бірден сенбеуге және жеке әрі қаржылық мәліметтерін қорғауға шақырады. Қауіпсіздік ережелерін сақтау – киберқылмыстың алдын алудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Заң мен тәртіп – қауіпсіз қоғамның негізі.              Ал цифрлық дәуірде қауіпсіз қоғам құру үшін әр азаматтың интернеттегі жауапкершілігі мен сауаттылығы ерекше маңызға ие. Осы бағыттағы ақпараттық-түсіндіру және профилактикалық жұмыстар Қызылорда облысында алдағы уақытта да тұрақты түрде жалғасын табатын болады.