ҚЫЗЫЛОРДАДАҒЫ ЗАУЫТТА 120 ТОННА МҰНАЙ ӨРТЕНДІ

 Қызылордада 7 қыркүйек күні мұнай өңдеу кәсіпорнының аумағында болған өрт қала тұрғындарының назарын аударды. Бір мезетте сыйымдылығы 60 тоннадан болатын екі резервуар отқа оранып, ішінде жалпы 120 тонна мұнай болған. Бұл туралы Opennews.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды.

 Ең қауіптісі – жалын маңындағы тағы үш резервуарға тарауы мүмкін еді. Оқиғаның ауқымын ескергенде, бұл жай ғана өндірістік нысандағы өрт емес. Ең басты сұрақ – мұндай ірі апатқа не себеп болды және кәсіпорынның қауіпсіздігі мен экологиялық бақылауы қаншалықты деңгейде?

 Оқиға 7 қыркүйек күні сағат 16:25 шамасында Қызылорда қаласындағы Мұстафа Шоқай көшесінде орналасқан шағын тоннажды мұнай өңдеу зауыты аумағында болған.

 Төтенше жағдайлар қызметінің мәліметінше, әрқайсысының сыйымдылығы 60 тонна болатын екі резервуар ашық жалынмен жанған. Жалпы көлемі – 120 тонна мұнай өнімі. Өрт шамамен 200 шаршы метр аумақты қамтыған.

 Алайда жағдайды күрделендірген тағы бір фактор болды. Жалынның жанында орналасқан тағы үш резервуарға таралу қаупі туындаған.

 Бұл – өндірістік нысан үшін ең қауіпті жағдайлардың бірі. Өйткені бір резервуардағы өрттің көршілес сыйымдылықтарға тарауы ірі технологиялық апатқа ұласуы мүмкін.

 Сондықтан оқиға орнына өртті сөндіруге төтенше жағдайлар департаментінен 18 техника, 60 жеке құрам және өрт сөндіру поезді жұмылдырылды. Құтқарушылардың жедел әрекеті нәтижесінде жалын қалған үш резервуарға тарамаған.

 Бір қызығы, кәсіпорынның тарихы да назар аударуға тұрарлық. Қызылорда облысы әкімдігінің мәліметінше, зауыт 2000 жылы құрылған, ал 2009 жылдан бері тұрақты жұмыс істеп келеді. Кәсіпорын мұнай өңдеумен қатар мазут, пеш отыны және жеңіл дистиллят секілді өнімдер шығарады. Яғни 7 қыркүйектегі оқиға кездейсоқ қоймадағы жану емес, мұнай өнімдерімен жұмыс істейтін өндірістік нысанда болған.

 Бұл жерде тағы бір маңызды мәселе бар. Ашық мемлекеттік және бизнес-реестрлерде кәсіпорынның заңды тұлғасы мен басшысы туралы ақпарат бар. Алайда зауыттың түпкі бенефициарлық иесі немесе нақты құрылтайшылары жөніндегі толық әрі сенімді ақпарат ашық деректерден анық көрінбейді. Сондықтан бұл сұрақ жауапсыз қалмауы тиіс.

 Өйткені сөз 120 тонна мұнай өнімі сақталған, бірнеше резервуары бар және өндірістік қызметпен айналысатын нысан туралы болып отыр.

 Кәсіпорынның нақты иесі кім? Кім өндірістік қауіпсіздікке жауап береді? Нысанның қауіпсіздік талаптары қаншалықты сақталған?

 Бұл сұрақтарға кәсіпорын басшылығының өзі жауап бергені жөн.

 Ең басты сұрақ: өрт неден шықты?

 Қазіргі таңда өрттің нақты себебі анықталған жоқ. ТЖД мәліметінше, өрттің шығу себебін анықтау үшін зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Демек, әзірге «электр сымынан болды», «адамның қателігінен шықты» немесе басқа бір нұсқаны нақты факт ретінде айтуға негіз жоқ. Бұл жерде тергеу қорытындысын күту маңызды.

 Себебі мұнай өнімдері сақталған резервуарлардың жануы – технологиялық процестегі ақаудан бастап, электр жабдықтарына, статикалық электрге, адам факторына немесе қауіпсіздік талаптарының бұзылуына дейін бірнеше нұсқаны қамтуы мүмкін. Нақты себепті тек арнайы зерттеу мен сараптама нәтижесі анықтайды.

  Ал экологияға әсері болды ма?

 Өрттен кейін қоғамды алаңдатқан тағы бір мәселе – ауа сапасы.

 Қызылорда облысының Экология департаменті кәсіпорынның санитариялық қорғау аймағында атмосфералық ауадан сынамалар алған. Департамент мәліметінше, жел болмағандықтан түтін негізінен тік бағытта тараған. Зертханалық мониторинг нәтижесінде атмосфералық ауаның белгіленген сапа нормативтерінен асып кету фактілері анықталмаған. Бұл – ресми мониторингтің нәтижесі.

 Алайда мұнда да бір маңызды айырмашылық бар: өрт кезінде нормативтен асып кету анықталмауы – кәсіпорында бұрын-соңды экологиялық мәселе болмағанын автоматты түрде білдірмейді.

 Сондықтан мәселені тек өрттен кейінгі бір реттік ауа сынамасымен шектемей, кәсіпорынның қоршаған ортаға әсері бойынша бұған дейінгі бақылау нәтижелерін де қарау қажет.

  Соңғы рет қашан тексерілді?

 Міне, қоғам үшін ең қызықты сұрақтардың бірі осы. Ашық деректерден «Kyzylorda Refinery» кәсіпорнына қатысты соңғы толық экологиялық тексерудің нақты қай күні жүргізілгені және оның нәтижесі қандай болғаны жөнінде бір жерге жинақталған толық ақпаратты табу мүмкін болмады.

 Ал 2025 жылы дәл осы мекенжайдағы «Kyzylorda Refinery» нысанына қатысты резервуарлық паркке байланысты экологиялық құжаттар мен қоғамдық тыңдаулар өткізілгені көрінеді.

 Мәселен, 2025 жылғы 24 шілдедегі қоғамдық тыңдау хаттамасында «Kyzylorda Refinery» ЖШС бастамашы ретінде көрсетіліп, нысанның мекенжайы Мұстафа Шоқай көшесі, 305 деп берілген. Құжатта резервуарлық паркті қайта құру жобасына байланысты шығарындылар нормативтері, қалдықтарды басқару, экологиялық бақылау және табиғатты қорғау шаралары қарастырылған.

 Бұл құжаттың өзі кәсіпорында экологиялық реттеу рәсімдері жүргізілгенін көрсетеді. Бірақ оны «2025 жылы экологиялық тексерістен өтті» деп түсіндіруге болмайды. Қоғамдық тыңдау мен мемлекеттік тексеру – екі бөлек рәсім.

 Сондықтан жауапты органдардан нақтылау қажет:

 Кәсіпорынға соңғы экологиялық бақылау немесе тексеру қашан жүргізілді? Қандай бұзушылықтар анықталды? Әкімшілік шара қолданылды ма? Кәсіпорынның эмиссияға рұқсаты қандай? Өрттен кейін қосымша экологиялық тексеру тағайындала ма?

 120 тонна мұнайдың жануы – жай ғана өрт пе?

 Бұл сұраққа қазір біржақты жауап беру ерте. Бірақ оқиғаның өзіне қарасақ, өрттің ауқымы елеулі болғаны анық. Екі резервуарда 120 тонна мұнай өнімі болған. Жалын тағы үш резервуарға тарауы мүмкін болған. Өртті сөндіруге ТЖМ күштерімен қатар қосымша техника мен өрт сөндіру пойызы тартылған. Ал кәсіпорынның өзі мұнай өнімдерін өңдеу және сақтау сияқты жоғары қауіпті өндірістік процестермен байланысты. 

 Сондықтан оқиғаны тек «өрт сөндірілді, зардап шеккендер жоқ» деген екі сөйлеммен жабу жеткіліксіз. Мұндай нысанда болған апаттан кейін өрттің нақты себебі ғана емес, оған дейінгі қауіпсіздік жағдайы да зерттелуі тиіс.

 Жауапсыз қалған сұрақтар көп

 7 қыркүйектегі өрт бойынша қазір бірнеше негізгі мәселе ашық күйінде қалып отыр.

 120 тонна мұнай өнімінің тұтануына нақты не себеп болды?

  Өрт басталған сәтте резервуарлардағы қауіпсіздік жүйелері қалай жұмыс істеді?

  Кәсіпорындағы өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуына дейін қандай бақылау жүргізілген?

  «Kyzylorda Refinery» ЖШС-не соңғы толық экологиялық және өндірістік бақылау қашан жүргізілді?

  Бұрын қандай да бір бұзушылықтар анықталған ба?

  Өртенген екі резервуардың техникалық жағдайы қандай болған?

  Кәсіпорын аумағында дәл осындай төтенше жағдайға арналған авариялық жоспар қаншалықты дайын болған?

  Өрттен кейін кәсіпорын жұмысына қатысты қандай да бір шектеу немесе қосымша тексеру енгізіле ме?

  Бұл сұрақтардың жауабы қоғамдық қызығушылық үшін ғана емес, ең алдымен қала қауіпсіздігі үшін маңызды.

  Қызылордада 120 тонна мұнай өнімінің өртенуі – бір күндік жаңалықпен аяқталатын оқиға емес. Өрт сөндірілді. Үш резервуар аман қалды. Алдын ала мәлімет бойынша, атмосфералық ауада белгіленген нормативтен жоғары ластану анықталмаған. Бірақ ең маңызды сұрақ әлі жауапсыз:

 Неге 120 тонна мұнай өнімі бар екі резервуар бір мезетте жалынға оранды? Оның нақты жауабын өрт-техникалық зерттеу көрсетуі тиіс. Ал оған дейін қоғамның тағы бір сауалы ашық тұр: «Kyzylorda Refinery» қауіпсіздік пен экология талаптарын бұған дейін қаншалықты сақтап келді? 

 Бұл сұраққа тек ТЖД немесе Экология департаментінің емес, кәсіпорын басшылығының да нақты жауабы қажет. Өйткені бұл жолы жалын үш резервуарға жетпей тоқтады. Келесі жолы ше?