СЫРДАРИЯНЫҢ ТҰЗЫ КІМГЕ БҰЙЫРАДЫ? ӘКІМ СӘРМЕНБАЕВҚА СҰРАҚ КӨП

Сырдария ауданының Тереңөзек кентінде «Арысское-3» кен орнының Солтүстік, Оңтүстік және Орталық учаскелерінен ас тұзын өндіру жоспарына қатысты қоғамдық тыңдау өтті. Алайда әзірге жобаның мақұлданғаны туралы айтуға ерте. Ресми экологиялық порталдағы тыңдау хаттамасы жарияланбаған. Бұл туралы Opennews.kz ақпараттық агенттігі хабарлайды. 

     Қызылорда облысының Сырдария ауданында ас тұзын өндіруге бағытталған жаңа жоба қоғамдық талқылауға шығарылды.

     Ресми мәліметке сәйкес, 9 қыркүйекте Тереңөзек кентінде «Арысское-3» кен орнының Солтүстік, Оңтүстік және Орталық учаскелерінде ас тұзын өндіруге арналған тау-кен жұмыстарының жоспарына және өндірістің салдарын жою жоспарына қатысты қоғамдық тыңдау өткізілген.

     Жобаның бастамашысы – «Алтын-Орда» ЖШС. Қоғамдық тыңдау мемлекеттік экологиялық сараптама жүргізу негізінде ұйымдастырылған.

Кен орны қайда орналасқан?

     Жоба аумағы Сырдария ауданына қарайды. Қоғамдық тыңдау материалдарында оның Тереңөзек кентінен шамамен 5 шақырым қашықтықтағы аумаққа қатысты екені көрсетілген.

     Жоба құжаттарында «Арысское-3» кен орнындағы Солтүстік, Оңтүстік және Орталық учаскелерді толық игеру көзделген.

     Құжатқа сәйкес, тұзды өндіру жұмыстары механикалық әдіспен, яғни экскавация арқылы жүргізіледі. Жарылыс жұмыстары қолданылмайтыны көрсетілген.

Тұздың сапасы қандай?

     Жоба материалдарында кен орнындағы тұз құрамындағы натрий хлоридінің мөлшері 93,23%-дан 98,58%-ға дейін екені көрсетілген.

     Құжатта тұзды тұзды ерітіндімен және тұщы сумен өңдеп, кейін байыту және өңдеу технологиясынан өткізгеннен соң оның сапасы жақсаратыны жазылған.

     Материалдарда өңделген тұздың техникалық және жемдік мақсаттардан бөлек, азық-түлік өндірісінде де пайдаланылуы мүмкін екені көрсетілген. Бұл – жобаның экономикалық әлеуетін көрсететін тұстардың бірі.

     Бірақ кез келген тау-кен жобасы секілді мұнда да негізгі сұрақ тек «қанша тұз өндіріледі?» дегенмен шектелмейді. Табиғатқа әсері қандай болады? Қоғамдық тыңдаудың өзі осы сұраққа жауап алу үшін маңызды.

     Жоба құжаттарында қоршаған ортаны қорғау, өндірістік экологиялық бақылау, қалдықтарды басқару және кен өндіру салдарын жоюға арналған жеке материалдар ұсынылған. Яғни кәсіпорын тек өндіру кезеңін емес, кейінгі жерді қалпына келтіру және өндірістің салдарын жою жоспарын да ұсынған. Бұл жерде жергілікті тұрғындар үшін маңыздысы — құжатта жазылған міндеттемелердің іс жүзінде қалай орындалатыны.

     Ең маңыздысы – халық не деді? Мәселенің ең қызық тұсы дәл осы жерде.

     Қоғамдық тыңдау 9 қыркүйекте өткенімен, қазіргі таңда ресми экологиялық порталдың тиісті бөлімінде тыңдау хаттамасы жоқ. «Протокол слушания» бөлімінде құжат саны 0 деп көрсетілген.

     Сондықтан дәл қазір:

     «Жоба халық тарапынан қолдау тапты» деуге де, «тұрғындар қарсы болды» деуге де негіз жоқ. Қоғамдық тыңдаудың нақты қорытындысы, тұрғындардың қойған сұрақтары, ұсыныстары мен тапсырыс берушінің жауаптары хаттама жарияланғаннан кейін ғана толық бағалануы мүмкін. Енді қандай сұрақ ашық қалды?

     «Арысское-3» жобасы жүзеге асқан жағдайда оның Сырдария ауданына экономикалық әсері қандай болмақ?

     Қанша инвестиция тартылады?

     Қанша тұрақты жұмыс орны ашылады?

     Жылына қанша тонна ас тұзы өндіріледі?

     Өнім Қызылорда облысының ішкі нарығына бағыттала ма, әлде басқа өңірлерге жөнелтіле ме?

     Жергілікті бюджетке түсетін төлемдер көлемі қандай?

Ал ең маңыздысы – кен өндіру барысында қоршаған ортаға әсерді бақылау қалай жүргізіледі?

     Бұл сұрақтардың жауабы жоба іске асқан жағдайда оның өңір үшін нақты пайдасын бағалауға мүмкіндік береді. Жоба әлі «мақұлданды» деген сөз емес

     Қазір қолымыздағы ресми құжатқа сүйенсек, «Арысское-3» кен орнынан ас тұзын өндіру жобасы қоғамдық тыңдау кезеңінен өткен жоба ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ оның түпкілікті мақұлданғаны туралы айтуға әзірге негіз жоқ. Себебі қоғамдық тыңдаудың хаттамасы ресми порталға әлі жүктелмеген. Демек, келесі маңызды құжат – дәл сол хаттама.

     Халық не сұрады? Қандай ескерту айтты? Тапсырыс беруші неге жауап берді? Қандай ұсыныстар ескерілді?

     Осы сұрақтардың жауабы жарияланған кезде «Арысское-3» жобасының Сырдария үшін жай ғана жаңа өндіріс пе, әлде экологиялық және экономикалық тұрғыдан салмағы бар жоба ма екенін нақтырақ бағалауға болады.